Akalazya, yemek borusunun (özofagus) hareketlerini ve mideye açılan alt uçtaki kasın gevşemesini etkileyen, nadir görülen bir yutma bozukluğudur.

Normal koşullarda yutulan besinler, yemek borusunun düzenli kasılma hareketleriyle mideye iletilir. Akalazyada ise bu hareketler bozulur ve alt özofagus sfinkteri adı verilen kas yapısı yutma sırasında yeterince gevşeyemez.

Bunun sonucunda yiyecekler ve sıvılar mideye geçmekte zorlanır, yemek borusunda birikebilir ve zaman içerisinde yemek borusunda genişleme gelişebilir.

Akalazya, erken tanı ve uygun tedaviyle belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alınabilen kronik bir yemek borusu hastalığıdır.

Akalazyanın Belirtileri Nelerdir?

Akalazyanın en belirgin belirtisi yutma güçlüğüdür (disfaji). Hastalar genellikle hem katı hem de sıvı gıdaları yutmakta zorlanır.

Başlıca belirtiler şunlardır:

• Katı ve sıvı gıdaları yutarken zorlanma
• Yiyeceklerin göğüste takılı kalması hissi
• Yutulan besinlerin ağıza geri gelmesi
• Göğüs ağrısı veya baskı hissi
• İstem dışı kilo kaybı
• Gece öksürüğü
• Ağız kokusu
• Yemek sonrasında rahatsızlık hissi

Yemek borusunda biriken besinlerin özellikle yatarken ağıza geri gelmesi, öksürüğe ve bazı hastalarda aspirasyon pnömonisi olarak adlandırılan akciğer enfeksiyonuna neden olabilir.

Akalazyada yutma güçlüğünün hem katı hem de sıvı gıdalarda görülmesi, hastalığın önemli özelliklerinden biridir.

Akalazya Neden Oluşur?

Akalazyanın kesin nedeni çoğu hastada bilinmemektedir.

Hastalığın temelinde, yemek borusunun kas hareketlerini düzenleyen sinir hücrelerinin hasarlanması veya kaybı bulunur. Özellikle alt özofagus sfinkterinin gevşemesini sağlayan sinirlerin etkilenmesi, yutma sırasında kasın yeterince açılamamasına neden olur.

Bağışıklık sistemiyle ilişkili mekanizmaların, genetik yatkınlığın ve bazı çevresel faktörlerin hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Akalazya bulaşıcı değildir. Ayrıca çoğu hastada beslenme alışkanlıkları veya stres nedeniyle ortaya çıkmaz.

Akalazya Nasıl Teşhis Edilir?

Akalazya tanısında hastanın şikâyetleri, endoskopik inceleme ve yemek borusunun hareketlerini değerlendiren testler birlikte kullanılır.

Üst Gastrointestinal Sistem Endoskopisi

Gastroskopi, yemek borusunun iç yüzeyini değerlendirmek ve yutma güçlüğüne neden olabilecek darlık veya tümör gibi hastalıkları dışlamak amacıyla yapılır.

Akalazya hastalarında yemek borusunda genişleme, birikmiş besinler veya mideye geçişte direnç görülebilir.

Özellikle ileri yaşta başlayan ve hızla ilerleyen yutma güçlüğünde, akalazyayı taklit edebilen tümörlere bağlı psödoakalazya olasılığı araştırılmalıdır.

Yüksek Çözünürlüklü Özofagus Manometrisi

Yüksek çözünürlüklü özofagus manometrisi, akalazya tanısını doğrulamada temel yöntemdir.

Bu test sırasında yemek borusunun kasılma hareketleri ve alt özofagus sfinkterinin gevşeme fonksiyonu ölçülür.

Manometri bulgularına göre akalazya üç alt tipe ayrılır:

• Tip I Akalazya: Yemek borusunda normal kasılma hareketleri kaybolmuştur.
• Tip II Akalazya: Yutma sırasında yemek borusunda yaygın basınç artışı görülür.
• Tip III Akalazya: Yemek borusunda erken ve spastik kasılmalar meydana gelir.

Bu sınıflandırma, uygun tedavi yönteminin seçilmesinde önemlidir.

Baryumlu Özofagus Grafisi

Hastaya kontrast madde içirilerek yemek borusunun boşalma fonksiyonu değerlendirilir.

Akalazyada yemek borusunda genişleme ve alt uçta kuş gagası görünümü olarak adlandırılan karakteristik daralma görülebilir.

Zamanlı baryumlu özofagus grafisi, tedavi öncesinde ve sonrasında yemek borusunun boşalmasını değerlendirmek amacıyla da kullanılabilir.

Akalazya Nasıl Tedavi Edilir?

Akalazya tedavisinin amacı, yemek borusunun alt ucundaki kas basıncını azaltarak besinlerin mideye geçişini kolaylaştırmaktır.

Mevcut tedaviler, hastalığa neden olan sinir hücresi kaybını tamamen geri döndürmez. Ancak yutma güçlüğünü ve diğer belirtileri önemli ölçüde azaltabilir.

Pnömatik Balon Dilatasyonu

Endoskopik yöntemle yemek borusunun alt ucuna özel bir balon yerleştirilir ve kontrollü şekilde şişirilerek kas liflerinin gevşemesi sağlanır.

Uygun hastalarda etkili bir tedavi seçeneğidir. Bazı hastalarda işlemin tekrarlanması gerekebilir.

İşlemin önemli ancak nadir komplikasyonlarından biri yemek borusunda delinmedir.

Peroral Endoskopik Miyotomi (POEM)

POEM, ağızdan ilerletilen endoskop aracılığıyla gerçekleştirilen ileri endoskopik bir tedavi yöntemidir.

İşlem sırasında yemek borusunun alt ucundaki kas lifleri kontrollü şekilde kesilerek mideye geçiş kolaylaştırılır.

POEM, özellikle Tip III akalazyada etkili tedavi seçeneklerinden biridir. Bununla birlikte işlem sonrasında gastroözofageal reflü gelişme riski bulunmaktadır.

Laparoskopik Heller Miyotomisi

Cerrahi yöntemle yemek borusunun alt ucundaki kas lifleri kesilerek geçişteki direnç azaltılır.

Reflü riskini azaltmak amacıyla işlem sırasında sıklıkla kısmi fundoplikasyon adı verilen antireflü cerrahisi de uygulanır.

Botulinum Toksin Enjeksiyonu

Endoskopik olarak alt özofagus sfinkterine botulinum toksin uygulanarak kasın gevşemesi sağlanabilir.

Etkisi genellikle geçicidir. Bu nedenle çoğunlukla diğer girişimsel tedavilere uygun olmayan hastalarda tercih edilir.

Tedavi seçimi; akalazyanın alt tipine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve merkezin deneyimine göre belirlenir.

Akalazya ile Reflü Hastalığı Arasındaki Fark Nedir?

Akalazya ve gastroözofageal reflü hastalığı bazı benzer belirtilere neden olabilir. Ancak oluşum mekanizmaları farklıdır.

Reflü hastalığında mide içeriği yemek borusuna geri kaçar. Akalazyada ise yemek borusunun alt ucundaki kas yeterince gevşeyemediği için besinlerin mideye geçişi zorlaşır.

Akalazya hastalarında yiyeceklerin ağıza geri gelmesi bazen reflüyle karıştırılabilir.

Uzun süre reflü tedavisi almasına rağmen yutma güçlüğü devam eden hastalarda akalazya gibi yemek borusu hareket bozuklukları araştırılmalıdır.

Akalazya Tamamen İyileşir mi?

Akalazya kronik bir hastalıktır. Günümüzde hastalığın altında yatan sinir hücresi kaybını tamamen düzelten bir tedavi bulunmamaktadır.

Bununla birlikte POEM, pnömatik balon dilatasyonu ve Heller miyotomisi gibi yöntemlerle hastaların önemli bir bölümünde uzun süreli belirti kontrolü sağlanabilir.

Bazı hastalarda zaman içerisinde şikâyetler tekrarlayabilir ve yeniden tedavi gerekebilir.

Tedavi sonrasında reflü gelişimi ve yemek borusunun boşalma fonksiyonu açısından takip önemlidir.

Akalazyanın Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmeyen veya yeterince kontrol altına alınamayan akalazya bazı komplikasyonlara neden olabilir.

Yemek borusunda genişleme: Uzun süreli besin birikimi nedeniyle yemek borusu ileri derecede genişleyebilir.

Beslenme bozukluğu: Yutma güçlüğü nedeniyle kilo kaybı ve beslenme yetersizliği gelişebilir.

Aspirasyon: Yemek borusunda biriken besinlerin solunum yollarına kaçması, akciğer enfeksiyonlarına yol açabilir.

Özofagus kanseri: Uzun süreli akalazya, özellikle yemek borusunun yassı hücreli kanseri açısından risk artışıyla ilişkilidir. Ancak akalazya hastalarının büyük bölümünde kanser gelişmez.

Kanser taraması amacıyla tüm akalazya hastalarına rutin endoskopi yapılması konusunda kesin bir görüş birliği bulunmamaktadır. Takip hastanın risk özelliklerine ve klinik durumuna göre planlanır.

Akalazya Hastaları Nasıl Beslenmelidir?

Beslenme düzenlemeleri yutma güçlüğünü azaltmaya yardımcı olabilir ancak hastalığın temel tedavisinin yerini tutmaz.

• Küçük lokmalarla ve yavaş yemek yenmelidir.
• Besinler iyi çiğnenmelidir.
• Yutulması kolay, uygun kıvamlı yiyecekler tercih edilebilir.
• Yemek sırasında dik pozisyonda oturulmalıdır.
• Yemeklerden hemen sonra yatılmamalıdır.
• Kilo kaybı varsa beslenme desteği açısından değerlendirme yapılmalıdır.

İleri yutma güçlüğü bulunan hastalarda beslenme planı uzman hekim ve diyetisyen tarafından düzenlenmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Katı ve sıvı gıdaları yutarken zorlanma, yemeklerin göğüste takılması, besinlerin ağıza geri gelmesi veya açıklanamayan kilo kaybı yaşayan kişilerin gastroenteroloji uzmanına başvurması önerilir.

Tükürüğünü dahi yutamama, yemek borusunda tam tıkanma hissi, nefes darlığı veya şiddetli göğüs ağrısı gelişmesi durumunda acil tıbbi değerlendirme gereklidir.

Sonuç

Akalazya, yemek borusunun kasılma hareketlerinin bozulması ve alt özofagus sfinkterinin yeterince gevşeyememesi sonucunda gelişen kronik bir yutma bozukluğudur.

Yüksek çözünürlüklü özofagus manometrisiyle doğru tanının konulması ve hastalığın alt tipine uygun tedavinin seçilmesi, başarılı sonuçlar elde edilmesinde temel öneme sahiptir.

Endoskopik ve cerrahi tedavi yöntemleri sayesinde hastaların önemli bir bölümünde yutma güçlüğü azaltılabilir ve yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileştirilebilir.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Akalazyanın tanısı, tedavisi ve takip planı gastroenteroloji uzmanı tarafından hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir.