Bilinç değişikliği, kişinin çevresini algılama, olaylara uygun tepki verme, düşünme veya uyanık kalma yeteneğinde ani ya da giderek gelişen bozulmadır. Dalgınlık, kafa karışıklığı, aşırı uyku hali, davranış değişiklikleri ve bilinç kaybı şeklinde ortaya çıkabilir. Özellikle aniden gelişen bilinç değişikliği, hayati tehlike oluşturabilecek hastalıkların belirtisi olabileceğinden acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Bilinç değişikliğinin nedenleri arasında kan şekeri düşüklüğü, inme, ciddi enfeksiyonlar, elektrolit bozuklukları, ilaç zehirlenmeleri ve organ yetmezlikleri bulunur. Gastroenteroloji açısından özellikle ileri evre karaciğer hastalığı bulunan kişilerde gelişen hepatik ensefalopati önemli bir nedendir. Hepatik ensefalopati, karaciğerin bazı zararlı maddeleri yeterince uzaklaştıramaması ve bu maddelerin beyin fonksiyonlarını etkilemesi sonucunda gelişebilir.

Bilinç değişikliğine konuşma bozukluğu, yönelim kaybı, aşırı uyku hali, ellerde titreme veya çırpınma tarzında hareketler, davranış değişiklikleri ve çevreye verilen tepkilerde azalma eşlik edebilir. İleri durumlarda hasta uyandırılamayabilir veya komaya girebilir. Özellikle siroz hastalarında enfeksiyon, sindirim sistemi kanaması, kabızlık, sıvı kaybı ve bazı ilaçlar hepatik ensefalopatiyi tetikleyebilir. Ancak her bilinç değişikliği karaciğer hastalığına bağlı değildir.

Ani bilinç değişikliği durumunda derhal 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Hasta yalnız bırakılmamalı, bilinci bozulmuş kişiye ağızdan yiyecek, içecek veya ilaç verilmemelidir. Bilinci kapalı ancak normal nefes alan hasta, güvenli olduğu takdirde yan pozisyona alınmalıdır. Normal nefes almıyorsa acil çağrı görevlisinin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine başlanmalıdır.

Hastanede öncelikle solunum, dolaşım, kan şekeri ve nörolojik durum değerlendirilir. Gerekli kan testleri, enfeksiyon araştırmaları ve beyin görüntüleme yöntemleri uygulanabilir. Hepatik ensefalopati saptanan hastalarda tetikleyici nedenlerin tedavisi önceliklidir. Uygun hastalarda laktüloz ve rifaksimin gibi ilaçlar kullanılabilir. Tedavi, bilinç değişikliğinin nedenine ve hastanın genel durumuna göre planlanır.

Unutmayın: Bilinç değişikliği, özellikle karaciğer sirozu bulunan hastalarda ciddi bir komplikasyonun habercisi olabilir. Ancak inme ve kan şekeri düşüklüğü gibi başka acil nedenler de mutlaka değerlendirilmelidir. Erken müdahale, kalıcı organ hasarının ve hayati komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşır.