Kolon kanseri (kalın bağırsak kanseri), genetik faktörlerin ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır. Ailesinde kolon kanseri veya bazı bağırsak polipleri bulunan kişilerde hastalığın gelişme riski artabilir.

Kolon kanserlerinin büyük bölümü kalıtsal bir sendroma bağlı değildir. Ancak aile öyküsü, kişinin tarama başlangıç yaşını ve takip sıklığını etkileyen önemli bir risk faktörüdür.

Ailede Kolon Kanseri Olması Riski Artırır mı?

Evet. Özellikle birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş veya çocuk) kolon kanseri bulunması riski artırabilir.

Risk şu durumlarda daha belirgin olabilir:

• Birinci derece akrabada kolon kanseri bulunması
• Birden fazla aile üyesinde kolon kanseri görülmesi
• Aile bireylerinden birine 50 yaşından önce tanı konulması
• Ailede ileri özellikler taşıyan bağırsak poliplerinin bulunması
• Ailede bilinen kalıtsal kolon kanseri sendromunun olması

Ailede kolon kanseri bulunması, kişinin mutlaka kanser geliştireceği anlamına gelmez. Ancak daha erken ve düzenli tarama gerektirebilir.

Kalıtsal Kolon Kanseri Sendromları Nelerdir?

Bazı genetik değişiklikler kolon kanseri gelişme riskini önemli ölçüde artırabilir.

Lynch Sendromu

Lynch sendromu, kalıtsal kolon kanseri riskini artıran en yaygın sendromlardan biridir.

Bu sendroma sahip kişilerde kolon kanseri daha genç yaşlarda gelişebilir. Ayrıca rahim içi (endometrium), yumurtalık, mide ve bazı diğer organ kanserlerinin riski de artabilir.

Ailesel Adenomatöz Polipozis (FAP)

FAP, kalın bağırsakta çok sayıda adenomatöz polip gelişmesiyle karakterize kalıtsal bir hastalıktır.

Tedavi edilmediğinde klasik FAP hastalarında kolon kanseri gelişme riski çok yüksektir. Bu nedenle erken yaşlardan itibaren yakın takip ve bazı hastalarda koruyucu cerrahi gerekebilir.

Ailesinde Kolon Kanseri Olanlar Ne Zaman Kolonoskopi Yaptırmalıdır?

Tarama başlangıç yaşı, ailede kanser görülen kişinin yakınlık derecesine ve tanı yaşına göre belirlenir.

Özellikle birinci derece akrabasında 60 yaşından önce kolon kanseri veya ileri özellikli polip saptanan kişilerde, bazı kılavuzlara göre kolonoskopiye 40 yaşında veya ailedeki en erken tanı yaşından 10 yıl önce başlanması önerilir.

Bu grupta kolonoskopi genellikle 5 yılda bir tekrarlanabilir.

Ancak aile öyküsünün özelliklerine ve kalıtsal sendrom varlığına göre daha erken ve sık tarama gerekebilir.

Genetik Test Kimlere Önerilir?

Her ailede kolon kanseri bulunması genetik test yapılmasını gerektirmez.

Ancak aşağıdaki durumlarda genetik danışmanlık ve test değerlendirmesi uygun olabilir:

• Ailede genç yaşta kolon kanseri görülmesi
• Birden fazla yakın akrabada kolon veya ilişkili kanserlerin bulunması
• Ailede Lynch sendromu veya FAP tanısı olması
• Bir kişide birden fazla Lynch sendromuyla ilişkili kanser gelişmesi
• Bağırsakta çok sayıda adenomatöz polip saptanması

Genetik değerlendirme, kişinin yanı sıra risk altındaki diğer aile üyeleri için de uygun takip planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Ailesel Risk Nasıl Azaltılabilir?

Genetik yatkınlık değiştirilemese de kolon kanseri riskini azaltmak ve hastalığı erken saptamak mümkündür.

Bunun için:

• Ailedeki kanser öyküsü ve tanı yaşları öğrenilmelidir.
• Risk durumuna uygun yaşta kolon kanseri taramasına başlanmalıdır.
• Önerilen kolonoskopi kontrolleri aksatılmamalıdır.
• Sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı kazanılmalıdır.
• Sigara kullanımından kaçınılmalı ve alkol tüketimi sınırlandırılmalıdır.

Sonuç

Ailede kolon kanseri bulunması, hastalığın gelişme riskini artırabilen önemli bir faktördür. Özellikle genç yaşta tanı alan veya birden fazla aile üyesinde kolon kanseri görülen ailelerde kalıtsal yatkınlık açısından değerlendirme önem taşır.

Ailesel risk taşıyan kişilerde doğru zamanda başlanan kolonoskopi taramaları, kanser öncüsü poliplerin saptanmasını ve kolon kanserinin erken teşhis edilmesini sağlayabilir.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Ailesel kolon kanseri riski, genetik test gerekliliği ve tarama aralıkları kişinin aile öyküsü ve klinik özellikleri doğrultusunda uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir.