Akut kolesistit, safra kesesinin ani gelişen iltihaplanmasıdır. Genellikle safra kesesinde bulunan bir taşın, safra kesesinin çıkış kanalını (sistik kanal) tıkaması sonucunda ortaya çıkar.

Tıkanıklık nedeniyle safra kesesinde basınç artar, safra kesesi duvarında iltihaplanma gelişir ve bazı hastalarda bakteriyel enfeksiyon tabloya eşlik edebilir.

Akut kolesistit, zamanında tedavi edilmediğinde safra kesesinde doku ölümü, delinme ve karın içi enfeksiyon gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilen, acil tıbbi değerlendirme gerektiren bir hastalıktır.

Akut Kolesistit Belirtileri Nelerdir?

Akut kolesistitin en belirgin belirtisi, karnın sağ üst bölümünde ortaya çıkan ve genellikle saatlerce devam eden ağrıdır.

Başlıca belirtiler şunlardır:

• Karnın sağ üst bölümünde şiddetli ve sürekli ağrı
• Ağrının sağ omuza veya sırta yayılması
• Ateş
• Bulantı ve kusma
• İştahsızlık
• Karında hassasiyet
• Derin nefes alırken sağ üst karın ağrısının artması

Bazı hastalarda sarılık da görülebilir. Ancak belirgin sarılık bulunması, ana safra kanalında taş veya başka bir safra yolu sorununun eşlik ettiğini düşündürebilir.

Safra taşı ağrısından farklı olarak akut kolesistitte ağrı genellikle altı saatten uzun sürer ve kendiliğinden düzelmeyebilir.

Akut Kolesistit Neden Oluşur?

Akut kolesistit vakalarının büyük bölümü safra kesesi taşlarına bağlı gelişir.

Safra kesesi çıkışının taşla tıkanması, safra kesesinin boşalmasını engeller ve iltihaplanma sürecini başlatır.

Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Safra kesesinde taş bulunması
• Kadın cinsiyet
• İlerleyen yaş
• Obezite
• Hızlı kilo kaybı
• Gebelik
• Diyabet
• Ailede safra taşı öyküsü

Daha nadir olarak safra kesesinde taş bulunmadan da akut kolesistit gelişebilir. Akalkülöz kolesistit olarak adlandırılan bu durum, özellikle yoğun bakımda tedavi gören veya ağır sistemik hastalığı bulunan kişilerde görülebilir.

Akut Kolesistit Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı; hastanın şikâyetleri, fizik muayene, kan testleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.

Fizik muayene: Karnın sağ üst bölümünde hassasiyet saptanabilir. Hekimin muayene sırasında sağ üst karın bölgesine bastırmasıyla derin nefes almanın ağrı nedeniyle kesilmesi, Murphy belirtisi olarak adlandırılır.

Kan testleri: Beyaz kan hücresi sayısı ve CRP gibi iltihaplanma göstergelerinde yükselme görülebilir. Karaciğer testleri de değerlendirilir.

Ultrasonografi: Akut kolesistit şüphesinde genellikle ilk tercih edilen görüntüleme yöntemidir. Safra kesesi taşları, safra kesesi duvarında kalınlaşma ve çevresinde sıvı birikimi gibi bulgular araştırılır.

Bilgisayarlı tomografi veya MR: Tanının belirsiz olduğu ya da komplikasyon şüphesi bulunan durumlarda kullanılabilir.

Hepatobiliyer sintigrafi (HIDA): Seçilmiş hastalarda safra kesesi kanalının tıkalı olup olmadığını değerlendirmek amacıyla uygulanabilir.

Akut Kolesistit Nasıl Tedavi Edilir?

Akut kolesistit genellikle hastanede tedavi gerektirir. Tedavi hastalığın şiddetine, hastanın genel sağlık durumuna ve komplikasyon bulunup bulunmadığına göre planlanır.

Destek Tedavisi

İlk aşamada hastanın klinik durumuna göre damar yoluyla sıvı verilebilir, ağrı kontrolü sağlanabilir ve ağızdan beslenmeye geçici olarak ara verilebilir.

Bakteriyel enfeksiyon şüphesi veya uygun klinik bulgular bulunduğunda antibiyotik tedavisi uygulanır.

Safra Kesesi Ameliyatı

Akut taşlı kolesistitte, ameliyata uygun hastalarda temel tedavi safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır (kolesistektomi).

Genellikle laparoskopik yöntem tercih edilir. Uygun hastalarda erken dönemde, çoğunlukla aynı hastane yatışı sırasında ameliyat yapılması önerilir.

Erken cerrahi tedavi, tekrarlayan atakları ve hastalığa bağlı komplikasyonları önlemeye yardımcı olur.

Safra Kesesi Drenajı

Genel durumu ciddi şekilde bozuk olan veya ameliyat riski yüksek bulunan bazı hastalarda safra kesesindeki iltihaplı içeriğin boşaltılması gerekebilir.

Bu işlem, görüntüleme eşliğinde ciltten yerleştirilen bir kateterle veya seçilmiş hastalarda endoskopik yöntemlerle gerçekleştirilebilir.

Hastanın durumu düzeldikten sonra cerrahi tedavi yeniden değerlendirilebilir.

Akut Kolesistit Ameliyatsız İyileşir mi?

Bazı hastalarda destek tedavisi ve antibiyotiklerle akut iltihaplanma kontrol altına alınabilir. Ancak safra kesesindeki taşlar yerinde kaldığında hastalık tekrarlayabilir.

Bu nedenle ameliyata uygun taşlı akut kolesistit hastalarında yalnızca ilaç tedavisi genellikle kalıcı çözüm olarak değerlendirilmez.

Ameliyatın gerekliliği ve zamanlaması, hastanın genel durumu ve hastalığın şiddeti dikkate alınarak belirlenir.

Akut Kolesistitin Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavide gecikme yaşanması bazı hastalarda ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Safra kesesi ampiyemi: Safra kesesi içerisinde irin birikmesidir.

Gangrenöz kolesistit: Safra kesesi duvarındaki kan dolaşımının bozulması sonucunda doku ölümü gelişmesidir.

Safra kesesi perforasyonu: Safra kesesi duvarının delinmesidir. Karın içi enfeksiyon ve apseye neden olabilir.

Sepsis: Enfeksiyonun vücutta ciddi ve yaşamı tehdit eden organ fonksiyon bozukluklarına yol açmasıdır.

Özellikle ileri yaştaki, diyabetli ve bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda komplikasyon riski daha yüksek olabilir.

Akut Kolesistit ile Safra Taşı Ağrısı Arasındaki Fark Nedir?

Safra taşı ağrısı (biliyer kolik), genellikle safra kesesi çıkışının geçici olarak tıkanmasıyla ortaya çıkar. Ağrı çoğunlukla birkaç saat içinde azalır ve belirgin iltihaplanma bulguları bulunmaz.

Akut kolesistitte ise tıkanıklık daha uzun sürer ve safra kesesinde iltihaplanma gelişir.

Ağrının uzun sürmesi, ateş ve karında belirgin hassasiyet bulunması akut kolesistit olasılığını artırır. Kesin ayrım için hekim değerlendirmesi gerekir.

Safra Kesesi Ameliyatından Sonra Nelere Dikkat Edilmelidir?

Safra kesesi çıkarıldıktan sonra karaciğer safra üretmeye devam eder ve safra doğrudan ince bağırsağa akar.

Hastaların büyük bölümü ameliyat sonrasında normal yaşamına dönebilir.

İyileşme döneminde hafif ve dengeli beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve hekimin önerdiği fiziksel aktivite düzenine uyulması önemlidir.

Bazı hastalarda geçici olarak yağlı yiyeceklere karşı hassasiyet veya ishal görülebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Karnın sağ üst bölümünde birkaç saatten uzun süren ağrı, özellikle ateş veya kusmayla birlikte görülüyorsa acil tıbbi değerlendirme gereklidir.

Şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş, sarılık, bilinç bulanıklığı veya belirgin genel durum bozukluğu gelişmesi halinde gecikmeden acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sonuç

Akut kolesistit, çoğunlukla safra kesesi taşlarının neden olduğu, ani gelişen ve ciddi komplikasyonlara yol açabilen bir safra kesesi iltihabıdır.

Erken tanı, uygun destek tedavisi ve gerekli hastalarda zamanında gerçekleştirilen safra kesesi ameliyatı, komplikasyon riskini azaltır ve hastalığın tekrarlamasını önlemeye yardımcı olur.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Akut kolesistitin tanısı, tedavisi ve cerrahi yaklaşımı ilgili uzman hekimler tarafından hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir.