İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (İBH), sindirim sisteminde kronik ve tekrarlayıcı inflamasyonla karakterize hastalıklardır. Bu grupta başlıca Crohn hastalığı ve ülseratif kolit yer alır. Her iki hastalıkta da bağırsaklarda inflamasyon gelişebilir; ancak hastalığın tutulum bölgeleri, klinik seyri ve oluşturduğu komplikasyonlar farklılık gösterebilir.

Beslenme, inflamatuvar bağırsak hastalıklarının yönetiminde önemli bir yere sahiptir. Hastalık aktivitesi, bağırsakların etkilenme derecesi, geçirilmiş cerrahi işlemler ve kullanılan tedaviler, hastaların beslenme gereksinimlerini değiştirebilir.

İBH hastalarında karın ağrısı, ishal, iştahsızlık, kilo kaybı ve besin emiliminde bozulma gibi sorunlar görülebilir. Özellikle aktif hastalık dönemlerinde yeterli enerji, protein, vitamin ve mineral alımının sağlanması güçleşebilir.

İBH’de beslenme tedavisinin temel amacı, beslenme yetersizliklerini önlemek, kas kütlesini korumak, belirtileri azaltmak ve hastalığın tıbbi tedavisini desteklemektir.

Ancak inflamatuvar bağırsak hastalıklarında herkes için geçerli tek bir beslenme programı bulunmamaktadır. Beslenme yaklaşımı; hastalığın türüne, aktivitesine, bağırsak tutulumuna ve bireysel toleransa göre planlanmalıdır.

İBH’de Beslenme Neden Önemlidir?

İnflamatuvar bağırsak hastalıkları, beslenme durumunu birden fazla mekanizma üzerinden etkileyebilir.

Aktif inflamasyon sırasında iştah azalabilir, bağırsak hareketleri hızlanabilir ve besin emilimi bozulabilir. Özellikle Crohn hastalığında ince bağırsağın etkilenmesi, bazı vitamin ve minerallerin emilimini azaltabilir.

Bunun yanında kronik inflamasyon, vücudun enerji gereksinimini ve protein metabolizmasını etkileyebilir.

İBH hastalarında beslenme sorunlarının başlıca nedenleri şunlardır:

• İştahsızlık ve besin tüketiminin azalması
• Kronik ishal
• Karın ağrısı ve yemek sonrası rahatsızlık
• Besin emilim bozuklukları
• Bağırsak darlıkları
• Geçirilmiş bağırsak ameliyatları
• Artmış protein kaybı
• Vitamin ve mineral eksiklikleri
• Hastalıkla ilişkili metabolik değişiklikler

Yetersiz beslenme, kas kaybına, halsizliğe, yaşam kalitesinde azalmaya ve bazı hastalarda tedavi sonuçlarının olumsuz etkilenmesine neden olabilir.

Bu nedenle beslenme durumunun değerlendirilmesi, İBH takibinin önemli bir parçasıdır.

Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolitte Beslenme Farklı mıdır?

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit aynı hastalık grubunda yer alsa da beslenme açısından bazı farklılıklar bulunmaktadır.

Crohn Hastalığında Beslenme

Crohn hastalığı, ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin herhangi bir bölümünü etkileyebilir. En sık ince bağırsağın son bölümü olan terminal ileum ve kalın bağırsak tutulur.

İnce bağırsak tutulumu bulunan hastalarda besin emilim bozuklukları daha belirgin olabilir.

Özellikle terminal ileumun etkilenmesi veya cerrahi olarak çıkarılması, B12 vitamini ve safra asitlerinin emilimini bozabilir.

Bazı hastalarda bağırsak darlıkları gelişebilir. Bu durumda yüksek lifli ve sindirimi güç besinlerin tüketimi, karın ağrısı ve tıkanıklık belirtilerini artırabilir.

Crohn hastalığında beslenme tedavisi, hastalığın yerleşimi ve komplikasyonlarına göre özel olarak planlanmalıdır.

Ülseratif Kolitte Beslenme

Ülseratif kolit, kalın bağırsak ve rektum mukozasında inflamasyonla karakterizedir.

Aktif hastalık dönemlerinde kanlı ishal, karın ağrısı ve sık dışkılama görülebilir.

Uzun süren ishal ve kan kaybı, sıvı-elektrolit dengesizliklerine ve demir eksikliği anemisine neden olabilir.

Ülseratif kolitte beslenme yaklaşımının temel hedefleri; yeterli besin alımını sağlamak, sıvı kaybını önlemek ve hastanın tolere edebildiği dengeli beslenme düzenini sürdürmektir.

İBH’de Aktif Hastalık ve Remisyon Dönemlerinde Beslenme

İnflamatuvar bağırsak hastalıkları genellikle alevlenme ve remisyon dönemleriyle seyreder.

Alevlenme dönemi, bağırsak inflamasyonunun aktif olduğu ve belirtilerin arttığı dönemdir.

Remisyon dönemi ise hastalık belirtilerinin azaldığı veya kontrol altına alındığı dönemdir. Klinik remisyon her zaman bağırsak mukozasında inflamasyonun tamamen düzeldiği anlamına gelmez.

Beslenme gereksinimleri bu dönemler arasında değişebilir.

Alevlenme Döneminde Beslenme

Aktif hastalık döneminde ishal, karın ağrısı, bulantı ve iştahsızlık nedeniyle besin tüketimi azalabilir.

Bu dönemde beslenme yaklaşımı hastanın belirtilerine ve hastalık şiddetine göre belirlenmelidir.

Uygun hastalarda:

• Daha küçük ve sık öğünler tercih edilebilir.
• Yeterli sıvı ve elektrolit alımı sağlanabilir.
• Sindirimi kolay ve iyi tolere edilen besinler seçilebilir.
• Yeterli enerji ve protein alımı hedeflenebilir.
• Belirgin beslenme yetersizliğinde ağızdan beslenme destek ürünleri kullanılabilir.
• Gerekli durumlarda enteral beslenme yöntemleri değerlendirilebilir.

Alevlenme döneminde tüm hastaların aynı besinleri kısıtlaması gerekli değildir.

Özellikle şiddetli hastalık, bağırsak darlığı veya ciddi beslenme yetersizliği bulunan bireylerde diyetin hekim ve diyetisyen tarafından planlanması önemlidir.

Remisyon Döneminde Beslenme

Hastalığın kontrol altında olduğu dönemlerde amaç, mümkün olduğunca çeşitli ve dengeli bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, uygun protein kaynakları ve sağlıklı yağlar bireysel toleransa göre beslenmede yer alabilir.

Gereksiz besin kısıtlamaları, özellikle uzun dönemde vitamin ve mineral eksikliklerine neden olabilir.

Bu nedenle remisyon döneminde daha önce sınırlandırılmış besinlerin uygun koşullarda yeniden değerlendirilmesi önemlidir.

İBH’de Hangi Besinler Tercih Edilmelidir?

İBH hastalarında belirli bir besinin herkes için tedavi edici olduğu söylenemez.

Ancak yeterli enerji, protein ve mikrobesin alımını sağlayan dengeli bir beslenme düzeni genel sağlığı destekler.

Protein Kaynakları

Protein, kas kütlesinin korunması, doku onarımı ve bağışıklık sistemi işlevleri açısından önemlidir.

İBH hastalarında özellikle aktif inflamasyon döneminde protein gereksinimi artabilir.

Balık, yumurta, tavuk, yağsız et, yoğurt ve iyi tolere edilen baklagiller uygun protein kaynaklarıdır.

Aktif hastalık dönemlerinde yetişkinlerde günlük yaklaşık 1,2–1,5 g/kg protein alımı bazı kılavuzlarda önerilmektedir. Ancak bu miktar her hasta için geçerli değildir; böbrek hastalığı, beslenme durumu ve diğer klinik özellikler dikkate alınmalıdır.

Sebze ve Meyveler

Sebze ve meyveler lif, vitamin, mineral ve çeşitli biyoaktif bileşenler içerir.

Remisyon döneminde bireysel toleransa uygun çeşitlilikte tüketilmeleri önerilir.

Aktif belirtileri bulunan bazı hastalarda çiğ sebzeler, kabuklu meyveler veya yüksek miktarda lif içeren besinler rahatsızlığı artırabilir.

Bu durumda sebzelerin iyi pişirilmesi, kabukların soyulması veya porsiyonların azaltılması yararlı olabilir.

Ancak bu önlemler tüm hastalarda sürekli uygulanması gereken kurallar değildir.

Tahıllar

Pirinç, yulaf, bulgur ve diğer tahıllar bireysel toleransa göre beslenmede yer alabilir.

Remisyon döneminde tam tahıllar, lif ve çeşitli besin ögeleri açısından yararlı olabilir.

Aktif ishal veya bağırsak darlığı bulunan bazı hastalarda ise tahıl türü ve lif miktarının geçici olarak düzenlenmesi gerekebilir.

Sağlıklı Yağlar

Zeytinyağı, balık ve uygun porsiyonlarda kuruyemişler dengeli beslenmede yer alabilir.

Ancak çok yağlı öğünler bazı hastalarda ishal veya karın rahatsızlığını artırabilir.

Özellikle safra asidi emilim bozukluğu veya yağ emilim bozukluğu bulunan hastalarda yağ tüketiminin bireysel olarak düzenlenmesi gerekebilir.

İBH’de Lif Tüketimi Nasıl Olmalıdır?

Lif, bağırsak sağlığında önemli rol oynayan besin bileşenlerinden biridir.

Ancak inflamatuvar bağırsak hastalıklarında lif tüketimi, hastalığın aktivitesine ve bağırsak yapısına göre değerlendirilmelidir.

Remisyon dönemindeki ve bağırsak darlığı bulunmayan hastalarda lifli besinlerin gereksiz yere kısıtlanması önerilmez.

Buna karşılık bağırsak darlığı bulunan Crohn hastalarında bazı yüksek lifli, sert ve sindirimi güç besinler tıkanıklık riskini artırabilir.

Bu hastalarda lif miktarı ve besinlerin fiziksel yapısı özel olarak düzenlenebilir.

İBH tanısı bulunan herkesin düşük lifli beslenmesi gerektiği düşüncesi doğru değildir.

Lif kısıtlaması, yalnızca uygun klinik durumlarda ve gerekli süre boyunca uygulanmalıdır.

İBH’de Süt ve Süt Ürünleri Tüketilebilir mi?

İBH hastalarının tamamında süt ve süt ürünlerinin yasaklanması gerekli değildir.

Ancak bazı hastalarda laktoz intoleransı bulunabilir.

Laktoz intoleransı, süt şekeri olan laktozun yeterince sindirilememesi sonucunda gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishale neden olabilir.

Özellikle ince bağırsak tutulumu bulunan bazı Crohn hastalarında geçici veya kalıcı laktoz intoleransı gelişebilir.

Bu durumda laktozsuz süt ve uygun süt ürünleri tercih edilebilir.

Ancak süt ürünlerinin gereksiz yere tamamen çıkarılması, kalsiyum ve protein alımını azaltabilir.

Özellikle kortikosteroid tedavisi alan veya kemik mineral yoğunluğu düşük olan hastalarda kalsiyum ve D vitamini durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

İBH’de Gluten Tüketimi Zararlı mıdır?

Gluten, buğday, arpa ve çavdarda bulunan proteinlerin genel adıdır.

Çölyak hastalığı bulunan bireylerde glutenin yaşam boyu tamamen çıkarılması gerekir.

Ancak çölyak hastalığı bulunmayan İBH hastalarında glutensiz diyetin hastalık inflamasyonunu kontrol altına aldığına ilişkin yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Bazı hastalarda gluten içeren besinlerin azaltılmasıyla şişkinlik veya karın rahatsızlığında azalma görülebilir. Ancak bu durum, her zaman glutenin kendisinden kaynaklanmayabilir.

Örneğin buğdayda bulunan fruktanlar bazı kişilerde gaz ve şişkinliği artırabilir.

Bu nedenle çölyak hastalığı veya başka bir tıbbi gereklilik bulunmadıkça tüm İBH hastalarına glutensiz diyet önerilmez.

İBH’de Düşük FODMAP Diyeti Uygulanabilir mi?

Düşük FODMAP diyeti, bağırsakta yeterince emilemeyen ve fermente edilebilen bazı karbonhidratların geçici olarak sınırlandırılmasına dayanan bir beslenme yaklaşımıdır.

Özellikle inflamasyonu kontrol altında olmasına rağmen şişkinlik, gaz ve karın ağrısı gibi irritabl bağırsak sendromuna benzer belirtileri devam eden bazı İBH hastalarında yararlı olabilir.

Ancak düşük FODMAP diyetinin İBH’ye bağlı bağırsak inflamasyonunu tedavi ettiği veya hastalığın alevlenmesini önlediği gösterilmiş değildir.

Bu nedenle diyet, aktif inflamasyonun tedavisinin yerine kullanılmamalıdır.

Ayrıca düşük FODMAP diyeti gereksiz ve uzun süreli uygulanırsa beslenme çeşitliliğini azaltabilir.

Uygun hastalarda diyetisyen rehberliğinde kısa süreli kısıtlama, yeniden tanıtma ve kişiselleştirme aşamalarıyla uygulanmalıdır.

İBH’de Akdeniz Tipi Beslenme

Akdeniz tipi beslenme; sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı, balık ve diğer besleyici gıdaların ön planda olduğu bir beslenme modelidir.

Bu yaklaşım, genel metabolik ve kardiyovasküler sağlığı destekleyebilir.

İBH hastalarında da özellikle remisyon döneminde, bireysel toleransa göre uyarlanmış Akdeniz tipi beslenme uygun bir seçenek olabilir.

Bununla birlikte Akdeniz tipi beslenmenin tek başına Crohn hastalığı veya ülseratif kolitte ilaç tedavisinin yerine geçtiği söylenemez.

Hastalık aktivitesi, bağırsak darlığı ve diğer komplikasyonlar besin seçimlerini etkileyebilir.

İBH’de Enteral Beslenme Tedavisi

Enteral beslenme, besin ögelerinin ağızdan veya sindirim sistemine yerleştirilen bir tüp aracılığıyla özel beslenme ürünleri şeklinde verilmesidir.

Özellikle Crohn hastalığında, belirli klinik durumlarda özel beslenme tedavileri uygulanabilir.

Eksklüzif enteral beslenme (EEN), belirli bir süre boyunca besin gereksinimlerinin tamamının özel formül ürünlerle karşılanmasına dayanır.

Bu yaklaşım, özellikle çocukluk çağındaki aktif Crohn hastalığında remisyonun sağlanması amacıyla kullanılan önemli tedavi seçeneklerinden biridir.

Erişkin Crohn hastalarında da seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir. Ancak uygulanabilirlik, hasta uyumu ve klinik gereksinimler dikkate alınmalıdır.

Bazı hastalarda Crohn hastalığına özgü dışlama diyetleri ve kısmi enteral beslenme gibi yaklaşımlar da uzman merkezlerde kullanılabilir.

Bu tedaviler, sıradan bir diyet programı olarak değil, tıbbi beslenme tedavisi kapsamında planlanmalıdır.

Ülseratif kolitte ise enteral beslenme, aktif inflamasyonu doğrudan tedavi eden standart bir remisyon indüksiyon yöntemi olarak kabul edilmez; ancak beslenme desteği gereken hastalarda kullanılabilir.

İBH’de Vitamin ve Mineral Eksiklikleri

İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında beslenme eksiklikleri sık karşılaşılan sorunlar arasındadır.

Eksikliklerin türü, hastalığın yerleşimine, aktivitesine ve geçirilen cerrahi işlemlere göre değişebilir.

Demir Eksikliği

Kronik bağırsak kanaması, inflamasyon ve yetersiz besin alımı demir eksikliği anemisine neden olabilir.

Demir eksikliği bulunan hastalarda halsizlik, çabuk yorulma ve fiziksel kapasitede azalma görülebilir.

Tedavide ağızdan veya damar yoluyla demir desteği gerekebilir. Uygun yöntem hastalık aktivitesine, aneminin derecesine ve hastanın toleransına göre belirlenir.

B12 Vitamini Eksikliği

B12 vitamini özellikle ince bağırsağın terminal ileum bölümünden emilir.

Bu bölgenin Crohn hastalığından etkilenmesi veya cerrahi olarak çıkarılması B12 vitamini eksikliğine neden olabilir.

Risk taşıyan hastalarda B12 düzeyinin takip edilmesi ve gerekli durumlarda destek verilmesi önemlidir.

Folat Eksikliği

Yetersiz besin alımı, emilim bozukluğu ve bazı ilaçlar folat düzeylerini etkileyebilir.

Özellikle belirli ilaçları kullanan hastalarda folat desteği gerekebilir.

D Vitamini ve Kalsiyum Eksikliği

İBH hastalarında D vitamini eksikliği ve kemik mineral yoğunluğunda azalma görülebilir.

Kronik inflamasyon, yetersiz beslenme ve kortikosteroid kullanımı kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle riskli hastalarda D vitamini, kalsiyum alımı ve kemik sağlığı değerlendirilmelidir.

Çinko ve Diğer Mikrobesinler

Özellikle uzun süren ishal, yüksek bağırsak kayıpları ve emilim bozukluğu bulunan hastalarda çinko ve diğer mikrobesin eksiklikleri gelişebilir.

Vitamin ve mineral destekleri, mümkün olduğunca saptanan eksikliklere ve klinik gereksinimlere göre planlanmalıdır.

İBH’de Probiyotik Kullanımı

Probiyotikler, yeterli miktarda alındıklarında sağlık üzerinde yararlı etkiler oluşturabilen canlı mikroorganizmalardır.

İBH’de bağırsak mikrobiyotası ve probiyotiklerin olası etkileri üzerine çok sayıda araştırma yapılmıştır.

Ancak probiyotiklerin etkinliği hastalığın türüne, kullanılan mikroorganizma suşuna ve klinik duruma göre değişebilir.

Crohn hastalığında probiyotiklerin remisyon sağlamak veya sürdürmek amacıyla rutin kullanımını destekleyen yeterli kanıt bulunmamaktadır.

Ülseratif kolitte bazı probiyotik preparatlarıyla ilgili çalışmalar bulunmakla birlikte, bunlar standart ilaç tedavilerinin yerine geçmez ve rutin kullanım için kanıtlar sınırlıdır.

Özellikle ileal poş-anal anastomoz sonrası gelişen poşit gibi özel durumlarda belirli probiyotik formülasyonları uzman tarafından değerlendirilebilir.

Bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış hastalarda probiyotik kullanımı ayrıca güvenlik açısından değerlendirilmelidir.

İBH’de Hangi Besinler Şikâyetleri Artırabilir?

İBH hastalarında bazı besinler karın ağrısı, gaz, şişkinlik veya ishali artırabilir.

Ancak bir besinin belirtileri tetiklemesi, mutlaka bağırsak inflamasyonunu artırdığı anlamına gelmez.

Bazı hastalarda yakınmaları artırabilen besin ve içecekler şunlardır:

• Çok yağlı ve kızartılmış yiyecekler
• Aşırı miktarda kafein
• Alkol
• Laktoz intoleransı bulunanlarda laktoz içeren ürünler
• Şeker alkolleri içeren bazı tatlandırıcılar
• Çok büyük porsiyonlar
• Kişisel toleransa göre bazı yüksek lifli veya gaz oluşturan besinler

Özellikle aktif hastalık döneminde belirtileri artıran besinler geçici olarak sınırlandırılabilir.

Ancak hastaların geniş besin gruplarını kalıcı olarak beslenmeden çıkarması önerilmez.

İBH’de İşlenmiş Gıdalar ve Katkı Maddeleri

Ultra işlenmiş gıdalar, yüksek miktarda ilave şeker, tuz, doymuş yağ ve çeşitli katkı maddeleri içerebilir.

Bazı gözlemsel çalışmalar, ultra işlenmiş gıdaların yüksek tüketimi ile inflamatuvar bağırsak hastalığı gelişme riski arasında ilişki bildirmiştir.

Ayrıca bazı emülgatörler ve gıda katkı maddelerinin bağırsak bariyeri ve mikrobiyota üzerindeki etkileri araştırılmaktadır.

Ancak bu araştırmaların sonuçları, belirli bir katkı maddesinin tüm İBH hastalarında doğrudan alevlenmeye neden olduğunu kesin olarak göstermemektedir.

Bu nedenle dengeli ve mümkün olduğunca az işlenmiş besinlerden oluşan bir beslenme düzeni tercih edilebilir.

Katkı maddelerinin tamamını yasaklayan aşırı kısıtlayıcı diyetler ise rutin olarak önerilmemelidir.

İBH’de Su ve Elektrolit Tüketimi

İshal, özellikle aktif İBH dönemlerinde sıvı ve elektrolit kaybına neden olabilir.

Yeterli sıvı alımı, dolaşımın ve böbrek fonksiyonlarının korunması açısından önemlidir.

Hafif sıvı kayıplarında ağızdan sıvı tüketiminin artırılması yararlı olabilir.

Belirgin ishal veya sıvı kaybı bulunan hastalarda uygun oral rehidrasyon solüsyonları gerekebilir.

Özellikle ileostomisi bulunan veya ince bağırsağının önemli bir bölümü çıkarılmış hastalarda sıvı ve sodyum dengesi farklılık gösterebilir.

Bu hastalarda yalnızca bol miktarda su içmek her zaman yeterli değildir. Bazı durumlarda uygun sodyum içeren rehidrasyon çözeltileri ve özel sıvı planlaması gerekir.

Sıvı alımı, hastanın bağırsak anatomisine ve klinik durumuna göre düzenlenmelidir.

İBH’de Ameliyat Sonrası Beslenme

Crohn hastalığı ve ülseratif kolitte bazı hastalar cerrahi tedaviye ihtiyaç duyabilir.

Bağırsak rezeksiyonu, stoma açılması veya diğer cerrahi işlemler sonrasında beslenme gereksinimleri değişebilir.

Özellikle ince bağırsağın önemli bir bölümünün çıkarıldığı hastalarda emilim bozukluğu ve kısa bağırsak sendromu gelişebilir.

Terminal ileum rezeksiyonu sonrasında B12 vitamini eksikliği ve safra asidi emilim bozukluğu görülebilir.

Stoması bulunan hastalarda sıvı ve elektrolit kayıpları dikkatle takip edilmelidir.

Ameliyat sonrası beslenme planı, yapılan cerrahi işlemin türüne ve kalan bağırsak uzunluğuna göre bireyselleştirilmelidir.

İBH’de Örnek Bir Günlük Beslenme

Aşağıdaki örnek, remisyon döneminde bulunan, bağırsak darlığı olmayan ve belirgin besin intoleransı bulunmayan bir yetişkin için genel bir beslenme düzenini göstermektedir.

Kahvaltı: Haşlanmış yumurta, peynir, uygun porsiyonda tam tahıllı ekmek ve iyi tolere edilen sebzeler.

Ara Öğün: Bir porsiyon meyve ve uygun miktarda ceviz veya badem.

Öğle Yemeği: Izgara balık veya tavuk, bulgur veya pirinç pilavı ve zeytinyağlı sebze yemeği.

Ara Öğün: Yoğurt veya kefir. Laktoz intoleransı bulunan hastalarda laktozsuz alternatifler tercih edilebilir.

Akşam Yemeği: İyi tolere edilen baklagil veya protein kaynağı, sebze yemeği ve uygun porsiyonda tahıl.

Bu örnek aktif alevlenme, bağırsak darlığı, kısa bağırsak sendromu veya ciddi beslenme yetersizliği bulunan hastalar için uygun olmayabilir.

Beslenme planı hastanın klinik durumuna göre düzenlenmelidir.

İBH’de Besin Günlüğü Tutmak Faydalı mıdır?

Besin günlüğü, yemeklerle ilişkili yakınmaların belirlenmesine yardımcı olabilir.

Bu yöntemde tüketilen yiyecek ve içecekler, porsiyon miktarları, dışkılama alışkanlıkları ve ortaya çıkan belirtiler kaydedilir.

Ancak besin günlüğünün sonuçları dikkatli yorumlanmalıdır.

Karın ağrısı veya ishalin belirli bir yemekten sonra ortaya çıkması, mutlaka o besinin bağırsak inflamasyonunu artırdığı anlamına gelmez.

Hastalık aktivitesinin değerlendirilmesinde klinik bulguların yanı sıra CRP, dışkıda kalprotektin, endoskopi ve diğer uygun yöntemler kullanılabilir.

Besin günlüğü, tıbbi hastalık aktivitesi değerlendirmesinin yerine geçmez.

İBH’de Beslenme Tedavisi İlaçların Yerine Geçer mi?

İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında beslenme tedavisi, hastalık yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Ancak çoğu hastada tek başına beslenme düzeninin değiştirilmesi, bağırsak inflamasyonunu kontrol altına almak için yeterli değildir.

Crohn hastalığı ve ülseratif kolitte hastalığın şiddetine göre aminosalisilatlar, kortikosteroidler, immünomodülatörler, biyolojik tedaviler ve diğer hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir.

Seçilmiş Crohn hastalarında eksklüzif enteral beslenme gibi özel tıbbi beslenme yöntemleri inflamasyonun tedavisinde rol oynayabilir.

Bunun dışında yalnızca belirli yiyecekleri keserek hastalığın tamamen tedavi edilebileceği düşünülmemelidir.

Beslenme tedavisi, gastroenteroloji uzmanı tarafından planlanan tıbbi tedavinin tamamlayıcı bir parçasıdır.

İBH’de Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

İBH hastalarında yeni başlayan veya artan belirtiler, hastalık aktivitesinin değiştiğini gösterebilir.

Özellikle aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme önerilir:

• İshal sıklığında belirgin artış
• Dışkıda kan görülmesi
• İstem dışı kilo kaybı
• İştahsızlık ve beslenme güçlüğü
• Belirgin halsizlik
• Sürekli karın ağrısı
• Ateş
• Sıvı kaybı belirtileri
• Beslenme yetersizliği veya vitamin eksikliği şüphesi

Şiddetli karın ağrısı, belirgin karın şişliğiyle birlikte gaz ve dışkı çıkaramama, sürekli kusma, ciddi kanama, bayılma veya ağır sıvı kaybı gelişmesi durumunda acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bu belirtiler bağırsak tıkanıklığı, ciddi alevlenme veya diğer komplikasyonlarla ilişkili olabilir.

İBH’de Beslenmenin Uzun Dönem Önemi

İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında beslenme, yalnızca belirtilerin arttığı dönemlerde dikkat edilmesi gereken bir konu değildir.

Hastalığın kontrol altında olduğu dönemlerde de yeterli enerji ve protein alımının sağlanması, vitamin ve mineral eksikliklerinin önlenmesi, kemik sağlığının korunması ve kas kütlesinin desteklenmesi önemlidir.

Uzun dönemde başarılı bir beslenme yaklaşımı, hastanın gereksiz kısıtlamalardan uzak durmasını ve mümkün olduğunca çeşitli beslenmesini hedeflemelidir.

Gastroenterolojik değerlendirmede hastalığın aktivitesi, bağırsak tutulumunun özellikleri, geçirilmiş ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve beslenme durumu birlikte ele alınmalıdır.

İBH’de doğru beslenme, tek bir yasaklı besin listesine dayanmaz. Hastalığın dönemine ve bireyin gereksinimlerine göre düzenlenen, dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme yaklaşımını gerektirir.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Crohn hastalığı ve ülseratif kolitte beslenme gereksinimleri hastalığın aktivitesine, bağırsak tutulumuna, geçirilen cerrahi işlemlere ve eşlik eden hastalıklara göre değişebilir. Beslenme planının gastroenteroloji uzmanı ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları konusunda deneyimli diyetisyen tarafından bireyselleştirilmesi önerilir.